ಶ್ರೀರಾಮಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತಸ್ತೋತ್ರम्Sankarabhagavatpada ವಿರಚಿತम्

“ದಂತಮ್” ಅಲ್ಲ, “ಸುದಂತಮ್” ಯಾಕೆ? 🌺

ಆದಿ ಶ್ಲೋಕವೇ ಎಷ್ಟು ಮಧುರ:

> सदा राम रामेति रामामृतं ते

सदाराममानन्दनिष्यन्दकन्दम् ।

पिबन्तं नमन्तं सुदन्तं हसन्तं

हनूमन्तमन्तर्भजे तं नितान्तम् ॥

— ಶ್ರೀರಾಮಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತಸ್ತೋತ್ರम्

Sankarabhagavatpada ವಿರಚಿತम्

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ Sankarabhagavatpada ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕೇವಲ ವೀರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲಂಕೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿದ ಬಲಶಾಲಿ ರೂಪ ಇಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಹನುಮಂತನು ರಾಮನಾಮರಸದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತ. “ರಾಮ ರಾಮ” ಎಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ರಾಮಾಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ, ನಮಿಸುತ್ತಾ, ಮಂದಹಾಸಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಅಂತರಂಗಭಕ್ತ.

ಈ ಪ್ರವಾಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪದ ಮಿನುಗುತ್ತದೆ — ಸುದಂತಮ್.

ಅವರು ಕೇವಲ “ದಂತಮ್” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ನಿಗ್ರಹಿತನು, ಶಮನಗೊಂಡವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟವನು. ಆದರೆ Sankarabhagavatpada “ಸು” ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಭಾವದ ಹೃದಯ.

ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ “ಸು” ಎಂದರೆ ಶುಭ, ಸುಂದರ, ಸೌಮ್ಯ, ಸಹಜ, ಮಂಗಳಮಯ. “ದಂತ / ದಾಂತ” ಎಂಬುದು √दम್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ — ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ವಶಪಡಿಸುವುದು, ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ “ಸುದಂತಮ್” ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವಲ್ಲ; ಸುಂದರವಾದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ. ಒತ್ತಿಹಾಕಿದ ಮೌನವಲ್ಲ; ರಸಪೂರ್ಣ ಶಾಂತಿ.

ಹನುಮಂತನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕೈದಿಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಶ್ರೀರಾಮಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡ ಭಕ್ತರು. ಕಿವಿಗಳು ರಾಮಕಥೆ ಕೇಳುತ್ತವೆ. ನಾಲಿಗೆ ರಾಮನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಗಳು ರಾಮಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸು ರಾಮಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣವೇ ರಾಮದಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಲವಂತದಿಂದ ಮೌನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಉನ್ನತ ರಸದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸ್ವತಃ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಮುಂದಿನ ಪದ “ಹಸಂತಮ್” — ಮಂದಹಾಸ. ಒಣ ದಮನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ಒತ್ತಿಹಾಕಿದ ಆಸೆಗಳಿದ್ದರೆ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಠೋರತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ನಗುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ನಿಯಮವು ಬಂಧನವಲ್ಲ; ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮೌನವಾಗಿಲ್ಲ; ರಾಮಾಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿವೆ.

ಈ ಒಂದು ಪದದ ಮೂಲಕ Sankarabhagavatpada ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾಸೂತ್ರವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸಾಧನೆ ಅಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಭಗವತ್ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪುನೀತಗೊಳಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜಯ. 🌙