ಧೇನುಕ–ಬಕ ಸಂಹಾರ — ಅಂತರಂಗದ ಎರಡು ಅಸುರರು

 ಧೇನುಕ–ಬಕ ಸಂಹಾರ — ಅಂತರಂಗದ ಎರಡು ಅಸುರರು

ಸದಾಶಿವ ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರರ “ಸ್ಮರ ವಾರಂ ವಾರಂ ಚೇತಃ ಸ್ಮರ ನಂದಕುಮಾರಂ” ಎಂಬ ಕೃತಿಯ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು “ಪಟುತರ ಧೇನುಕ ಬಕ ಸಂಹಾರಂ” ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆ ಈ ಎರಡು ಅಸುರರು?

ಧೇನುಕ, ಕತ್ತೆಯ ರೂಪದ ಅಸುರ. ಕತ್ತೆ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಹಣ್ಣಿನ ಸವಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಾಳವನದ ಫಲಗಳನ್ನು ತಾನೂ ಅನುಭವಿಸದೆ, ಇತರರಿಗೂ ಸಿಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಧೇನುಕನು ಅವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಜ್ಞಾನ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಕರ್ತವ್ಯ, ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಜ್ಞಾನದ ಫಲವನ್ನು ಸವಿಯಲಾಗದ ಮನಸ್ಸು—ಇದೇ ಧೇನುಕತ್ವ. ಅವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ “ತಿಳಿಯದಿರುವುದು” ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ತಿಳಿವಿನ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ದಾರಿಯನ್ನೇ ತಡೆಯುವುದು.

ಬಕ, ಕೊಕ್ಕರೆಯ ರೂಪದ ಅಸುರ. ಹೊರಗೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಂತೆ ಕಾಣುವ ಕೊಕ್ಕರೆ, ಒಳಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಕಧ್ಯಾನವು ಹೊರಗಿನ ಧ್ಯಾನಭಂಗಿಯ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಅಶುದ್ಧ ವಾಸನೆ ಅಥವಾ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹ ಸ್ಥಿರ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಧೇನುಕ = ಸ್ಥೂಲ ಅವಿದ್ಯೆ; ಬಕ = ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಪಟ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಫಲವನ್ನು ಸವಿಯಲಾಗದು; ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದ ರೂಪವಿದ್ದರೂ ಒಳಗೆ ವಿಷಯವಾಸನೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾಶಿವ ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರರು “ಸಂಹಾರಂ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ—ಕೃಷ್ಣನು ಹೊರಗಿನ ಅಸುರರನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಳಗಿನ ಅವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕಪಟ-ಧ್ಯಾನವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಬೇಕು.

“ಸ್ಮರ ವಾರಂ ವಾರಂ ಚೇತಃ ಸ್ಮರ ನಂದಕುಮಾರಂ” — (ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ, ಓ ಮನವೇ, ನಂದಕುಮಾರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.)

ಕೃಷ್ಣಸ್ಮರಣೆಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಧೇನುಕನ ಅವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬಕನ ಕಪಟ-ನಿಶ್ಚಲತೆ ಕರಗಿದಾಗ, ಹೃದಯವು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಫಲವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತದೆ.